te hard je best doen werkt averechts: 3 ademwerk valkuilen

Anna komt thuis een ploft neer op de sofa van haar studentenkamer. Ze heeft een drukke dag achter de rug vol opzoekwerk in de bib: honderd prikkels, beslissingen nemen, nakijkwerk en uren aan de laptop. Ze is moe, maar haar hoofd draait nog op volle toeren. Tijd voor het ademmoment dat ze zich heeft voorgenomen. Dat zal haar helpen om controle en spanning even los te laten. Dat eeuwige perfectionisme toch…

“Het is een win-win om met ademwerk bezig te zijn: ik kom tot rust en ik leer tegelijk iets bij…" Het plan lijkt perfect. Anna is een studente aan de Hogeschool in Antwerpen, ze studeert pedagogie en het is haar droom om met jongeren te werken. Ze weet dat ademhalingstechnieken zullen helpen in haar begeleiding. Daarom besluit ze om regelmatig met ademen aan de slag te gaan om spanningen beter los te laten.

Anna is een studente en werk aan haar laptop. De tafel is bruin, de laptop zilverkleurig. Ze houdt een kop thee in haar hand en kijkt naar het scherm. Tijd voor ademhalingstechnieken.
 

Ik heb niet zoveel effect van die ademhalingsoefeningen

 

Ze rolt haar schouders los, sluit haar ogen en start met een korte meditatie om te gronden. Al snel merkt ze dat de rust uitblijft. Gedachten komen op en vullen haar hoofd: “Moet ik nu dieper inademen? Zit mijn adem nog in mijn borst? Wat stond er morgen ook alweer op de agenda?” Haar hoofd stilzetten lijkt niet te lukken, ze blijft teveel nadenken als ze ademoefeningen doet.

Vastbesloten om het goed te doen, schakelt ze over op box breathing: een duidelijke ademtechniek met vier tellen in, vier tellen vast, vier tellen uit, vier tellen leeg. Ze telt mee in haar hoofd, ze wil dat deze oefening diep op haar doorwerkt. Maar in plaats van dat de spanning wegzakt, merkt Anna dat het tegenovergestelde gebeurt. In plaats van controle lossen, is die net meer geworden. Perfectionisme zorgt dat de ademtechniek niet werkt, integendeel hij werkt averechts.

Na de sessie voelt ze zich niet ontspannen, ze voelt zich juist alerter en gefrustreerder dan ervoor. Haar hartslag is lichtjes gestegen, haar kaken klemmen op elkaar en er knaagt een vervelende twijfel: “Waarom werkt dit bij mij niet? Hoe doen anderen dit? Doe ik iets verkeerd? Waarom is mijn hoofd niet leeg? Ben ik niet gemaakt voor ontspanning? Waarom blijf ik steeds nadenken?” Anna doet graag alles goed en zet graag haar schouders eronder. Wat ze niet beseft is dat het goed willen doen tegen haar werkt.

 

Herken je dit? Je doet zo je best om te ontspannen, maar je hoofd blijft malen en neemt uiteindelijk toch de controle over. Je hoeft dit niet alleen te ontrafelen. Welke gedachten of frustraties lopen jou voor de voeten wanneer je me-time inplant? De eerste stap naar echte verandering uit perfectionisme en teveel controle is mild durven kijken naar wat er is. Stuur me gerust een mailtje op mieke@ademjefit.be om jouw ervaring even af te toetsen. Ik denk heel graag met je mee.

 

Waarom lukken die ademoefeningen niet?

 

Hoe kan je stoppen met te hard je best doen wanneer je net probeert te ontspannen? Vraag je je weleens af waarom je je adem niet kan controleren? Weet dat je niet alleen bent! Sterker nog, dit gevoel van frustratie is precies de sleutel tot het mysterie. De start van een heel nieuwe manier van omgaan met ademhaling: ontspanning laten komen en zachter omgaan met jezelf. Van hoofd naar lichaam ademen om beter effect te hebben van de ademhalingstechnieken.

Een paar valkuilen duiken op wanneer je de ademhaling teveel probeert te controleren en te efficiënt gaan inplannen. Hou er rekening mee dat de adem niet op zich. Ademen zit ingebed zit in jouw persoonlijkheid en is met jouw persoonlijke levensstijl. Wie jij bent is de basis voor je ademhaling. Ben je te hard met jezelf of ga de ademhaling teveel micro-managen, dan zal je weinig effect van je ademwerk zien of voel je geen verschil tussen ademhalingstechnieken wanneer je ze doet. Deze studie toont aan hoe perfectionisme je zenuwstelsel in zijn greep houdt. Deze 3 valkuilen kan je ervaren bij het te goed willen doen van ademwerk:

het brein wil het gaan oplossen-valkuil

  • Wat het betekent: Mensen met een controlerende of denkende geest proberen ademwerk te benaderen als een wiskundige formule of een werkplan. Ze willen het begrijpen met hun hoofd in plaats van het te ervaren in hun lichaam. Ze analyseren elke stap: “Als ik nu vier tellen inadem en vier tellen vasthoud, dan zal mijn stressniveau dalen.” Teveel nadenken bij ademhalingsoefeningen en een overmaat aan logica helpt het zenuwstelsel niet, er is niet meer controle, maar meer veiligheid en, ja een tikkeltje luiheid, nodig om ademhalingstechnieken te laten lukken.

  • Herkenbaar voorbeeld van Anna: Anna zit op de sofa en merkt dat haar gedachten afdwalen. In plaats van dat te laten voor wat het is, begint haar perfectionistische brein te analyseren: “Komt dit doordat ik te hoog in mijn borst adem? Of door die stressvolle vergadering van vanmiddag? Is het door wat ik heb gegeten? Misschien ligt het aan dat gesprek…” Ze is zo druk met het ontleden van haar eigen gedrag, dat de rust er geen seconde doorheen kan komen. Ademhalingsoefeningen lukken zo niet of kunnen zelfs meer stress opleveren wanneer je jezelf blijft analyseren.

de adem als punt op je to-do-list-valkuil

  • Wat het betekent: Je plant je ademmomenten net zo strak in als een of ander trainingsschema: om 20u exact tien minuten box breathing, stipt op de minuut afgewisseld met een appje of timer. De ademhaling wordt een verplichting, een afvinklijstje waardoor de flexibiliteit en de zachtheid volledig verdwijnen. Je perst de ontspanning in een keurslijf want ‘het moet’. Ontspannen moet, loslaten moet, je wil vooruitgang zien en dus zal je ervoor zorgen dat die er komt, ook dat moet.

  • Herkenbaar voorbeeld van Anna: Anna heeft zichzelf voorgenomen om elke avond om half negen stipt haar me-time ademsessie te doen. Als ze merkt dat ze pas om acht uur 's avonds op de bank ploft en doodmoe is, voelt het bijna als een mislukking als ze de oefening overslaat. Ze dwingt zichzelf alsnog om die tien minuten vol te maken, ook al vraagt haar lijf om rust in plaats van een strak plan. De ademhaling is een zoveelste taak op haar zoveelste to-do-list geworden, dat geeft stress.

de innerlijke criticus neemt het over-valkuil

  • Wat het betekent: Jouw persoonlijkheid neem je mee naar je ademhaling. Zodra de rust uitblijft of je mind afdwaalt, oordeel je daar keihard over: “Zie je wel, het lukt me weer niet. Ik kan niet eens normaal ademen, niets lukt bij mij.” Dit activeert weer je stresshormonen. Wanneer je met ademen start zal je persoonlijkheid zelfs uitvergroot worden. Al die stoorzender-stemmen worden luid en duidelijk: perfectionisme, streng zijn voor jezelf en de lat altijd hoog leggen gaan nu pas echt opvallen. Dus nog meer controle en nog meer stress verschijnt tijdens je ademwerk. Eigenlijk is dat net goed, wat het zegt je wat er aan de hand is: het goed of perfect willen doen, boycot het resultaat. Ademwerk lukt dus niet als je het te goed wil doen.

  • Herkenbaar voorbeeld van Anna: Na haar ademsessie voelt Anna zich onrustig en gefrustreerd. In plaats van mild te constateren dat het vandaag blijkbaar een drukke dag was in haar hoofd, slaat haar innerlijke criticus meteen toe: “Iedereen heeft toch baat bij ademwerk? Waarom ben ik zo ongeduldig? Ik geef goed les aan anderen, maar zelf kan ik niet eens tien minuten stilzitten en genieten.” Ze doet haar best om goed te ontspannen, maar het lukt haar niet om die controle los te laten. Die strenge zelfveroordeling jaagt haar hartslag meteen weer omhoog.

 

Voelt het inplannen van je ademmoment als de zoveelste verplichting in je drukke dag? Tijd om dat keurslijf van je af te schudden, het mag makkelijker en relaxer zijn om met ademhaling aan de slag te gaan. Wil je even sparren over hoe je zachter en flexibeler met je ademhalingsoefeningen kunt omgaan? Mail me gerust op mieke@ademjefit.be en dan kijken we samen hoe we de adem weer als een cadeau in plaats van een taak kunnen ervaren.

 

wetenschap perfectionisme & zelf-sabotage bij ademwerk

 

Tradionele ontspanning werkt niet voor perfectionisten

Heb jij sterke perfectionistische trekken en heb je te maken met tegenslag of een gevoel van falen? Onderzoek door Hannah R. Koerten uit 2020 toont aan: er is geen fysiologisch herstel tijdens algemene mindfulness of progressieve ontspanning. Je hartritmevariatie of HRV, de biologische meter voor de veerkracht en herstel van het zenuwstelsel, blijft stress geven. Omdat je de oefening onbewust behandelt als een taak waarin je iets moet gaan presteren. Je blijft nadenken, je wil controle blijven behouden. Het effect is dat er geen verschil is in resultaat wanneer je ademtechnieken doet en je krijgt het gevoel dat ademen niet lukt.

De ontbrekende schakel is Non-judgment of Niet-verwachten

De onderzoekers ontdekten dat een standaard mindfulness-oefening waarbij je enkel je aandacht ergens op richt niet voldoende is voor mensen met perfectionistische trekken. Pas wanneer een meditatie of ademmoment actief en bewust de focus legt op een niet-oordelende houding (non-judgement), verandert er fysiologisch iets ingrijpends. Ik vertaal als ademtrainer hier het niet-oordelen bewust door niet-verwachten: alle kleine en grote verwachtingen die je jezelf heel subtiel oplegt om ‘beter te kunnen worden’.

 

Soms is je hoofd zo vol dat 'rusten' niet werkt. Je wilt wel ontspannen komen, maar er is net iets meer, iets tastbaars nodig om je focus even te verleggen. Door de zachte druk van je eigen armen te voelen, geef je je lichaam het signaal dat het mag ontspannen. Deze ademoefening helpt je je stress verlagen. Ga comfortabel zitten, sluit je lippen en adem zachtjes met me mee.

Doe het anders met Meetbaar resultaat in je HRV

In het experiment werden studenten na een faaltaak verdeeld over verschillende groepen. Deelnemers in de groep die oefende met mindfulness waar een element van non-judgement of niets-verwachten was ingebracht, lieten in de laatste vijf minuten van de sessie een hoger HF-HRV zien dan tijdens hun beginmeting. De deelnemers in alle andere groepen waar algemene mindfulness, progressieve ontspanning of niets-doen werd toegepast lieten dit herstel niet zien. Niet te hard je best doen geeft dus best veel verschil in je gezondheid wanneer je gaat werken met ademhalingstechnieken.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Mislukken en falen ervaren we allemaal dagelijks, bij sommigen komt dit extra hard binnen en wordt veerkracht en gezondheid nog meer op de helling gezet. De studie laat zien dat de biologische sleutel tot rust niet de techniek op zich is, maar de milde bril en de houding van veiligheid en vriendschap waarmee je kijkt naar jezelf. Zodra je stopt met oordelen over je eigen onrust en de controle durft loslaten, geef je je zenuwstelsel de toestemming om te herstellen. Dan kan stilaan en stap voor stap de controle oplossen en de spanning wegvloeien.

 

Non judgemental Mindfulness in 4 stappen controle van het hoofd loslaten

 

Stap 1. non-judgemental mindfulness: train je brein in zijn

Als het over perfectionisme gaat… Er is geen manier om snel iets te doen als we willen ontspannen of ademen. Dus neem je tijd en ga experimenteren. Tegelijk kan je weldegelijk razendsnel die knop omslaan. Over welke knop heb ik het hier? De mentale knop die geen resultaat verwacht, die het gewoon laat zijn, gaat voelen en niet denken. Soms zit er wat roest op maar…. draaien maar!

Hoe dan? Volg deze 3 stappen en kijk of ze iets voor je doen. Voel je geen effect en ga je opnieuw veel nadenken bij deze oefeningen? Betrap jezelf en bekijk de oefening geslaagd want we leren het zoeken naar resultaat ‘zien’ in onszelf. Probeer dit enkele keren en blijf herhalen, of je nu een resultaat ervaart of niet. Hou dit enkele weken vol en kijk wat er gebeurt. Stel je nieuwsgierig open alsof je in een experiment met jezelf zit. Controle willen houden en perfectionisme hebben meestal een goed reden dat ze er zijn. Zoek hulp van een therapeut of psycholoog als je voelt dat je hier meer hulp nodig hebt.

Stap 2. Stop vechten met perfectionisme: erken gedachten

Herken de stemmen in je hoofd die iets willen zien gebeuren of die dingen gaan verwachten. Deze gedachten mogen er zijn, we omringen ze met een gevoel van vriendschap. “Waw, tof dat jij me wil komen helpen.” Bij alles wat je wil doen, zelfs als gaat het over ademhalen of ontspannen staat je beste controle-mechanisme al klaar om te helpen: je stresssysteem. Je stress is hardnekkig van aard, wil controle houden en doet dit perfect: not easy!

Hierbij is het interessant dat je opmerkt dat deze gedachten niet jou zijn, het zijn gedachten die uit je stress komen. Het is je stress die je kost wat kost wil komen helpen door de boel over te nemen. Dit willen we niet laten gebeuren, maar we gaan ook niet in gevecht. Je zal merken dat je dit gevecht met stress telkens verliest. Kan je ervaren dat er een beetje afstand komt tussen jou en je gedachten? Als je merkt dat je veel gaat nadenken, dat dit je gaat opvallen? Dat je ziet van jezelf dat je controle probeert te houden? Kan je deze mechanismen zien voor wat ze zijn en observeren?

 
Twee vrouwen in zwarte en lichtroze yoga outfits zitten te mediteren in een lichte ruimte met een groot raam achteraan. Ze doen samen ademhalingstechnieken en pranayama oefeningen.

Duizelen, een licht gevoel in je hoofd, een paniekaanval die uit het niets komt... Dit kan je ervaren bij mediteren. Zelf ging ik nog een stap verder, tijdens een meditatie-retraite viel ik flauw. Ik wist direct dat dit met mijn bloeddruk te maken had, die was plots laag gezakt door de trage, ontspannen ademhaling. Wat zout bij de maaltijd, een fles water naast het meditatie kussen en het was snel opgelost. Ik heb er daarna nooit meer last van gehad maar de les was diepgaand: meditatie is geen passieve bezigheid. Het werkt krachtig in op je hele systeem, ook op je ademhaling en bloeddruk. Lees verder.

 

Stap 3. laat gedachten zijn, blijf waar je bent, laat emoties toe

Probeert jouw hoofd je instructies te geven om iets te gaan verbeteren wanneer je ademhalingsoefening doet? Blijf je jezelf checken en teveel nadenken wanneer je je probeert te ontspannen? Wil je steeds iets gaan verbeteren of veranderen? probeer je controle te houden? Ga hier niet op in, blijf gewoon exact waar je bent zonder op deze gedachten in te gaan.

Blijf alle instructies-rond-ik-moet-mezelf-verbeteren-gedachten die opkomen observeren. Je kan ze opschrijven of gewoon luidop uitspreken. Blijf dit doen met een gevoel van respect, begrijp dat dit jouw stresssysteem is dat je probeert te helpen. Blijf erbij, blijf zacht, blijf erbij, blijf zacht… Laat emoties van boosheid of verdriet, angst of zelftwijfel toe. Laat het toe en ga voelen en laat spanning los.

Stap 4. Aandacht richten naar het lichaam: nog meer voelen

Welke je ademhalingstechniek je ook kiest, of dit nu de box breathing is of een andere: blijf voelen hoe je lichaam reageert terwijl je ademt. Wat beweegt er? Hoe voelt het? Waar voelt het anders? Waar voelt het warmer, frisser? Waar is er spanning? Hoe probeer je te controleren? In het begin zal dit raar of misschien moeilijk voelen. Dit oefenen is waar het over gaat: kleine signalen van je lichaam opnieuw gaan voelen. En observeren wat je stressy mind van plan is.

Er zijn ademhalingstechnieken maar ook oefeningen uit de mindfulness die je helpen om je lichaam beter te voelen. Ga met je aandacht weg van de techniek zelf, zorg dus dat die eenvoudig blijft. Richt je op alle grote en kleine reacties van je lichaam en blijf dichtbij emoties. Of die nu met de oefening zelf iets te maken hebben of niet maakt niets uit: het opnieuw voelen is de oefening. Ademen van hoofd naar lichaam met alle gevoelens die erbij horen.

 

Mild of moeten? 3 valkuilen in ademwerk

 

Na een drukke dag toch nog ademhalingsoefeningen doen? Dat voelt erover... Kan jij dit laten voor een andere dag? Of zorgt een gevoel van 'moeten' dat je jezelf verplicht? Onderzoek toont aan dat doorzetten tijdens ademwerk niet helpt. Wanneer we te hard ons best doen gaan we meer stress genereren op momenten die bedoeld zijn om te ontspannen. Ontdek de 3 verborgen kantjes van perfectionisme en leer ze betrappen voor ze jou nog een keer liggen hebben.

 

Bronnen & Verder lezen

 
  • Koerten, H. R., Watford, T. S., Dubow, E. F., & O'Brien, W. H. (2020). Cardiovascular effects of brief mindfulness meditation among perfectionists experiencing failure. Psychophysiology, 57(4), e13517. https://doi.org/10.1111/psyp.13517

  • Netwerk SaRA, samenwerkingsverband gemeenschapsgerichte geestelijke gezondheidszorg Regio Antwerpen, Voor- en Noorderkempen. SaRA staat ervoor om een optimale betaalbare geestelijke gezondheidszorg te organiseren voor alle (jong)volwassenen en ouderen met milde tot complexe psychische zorgvragen. Bekijk de website www.netwerksara.be.

Volgende
Volgende

van laptopapneu naar rust: Herken en herstel je ademhaling achter je computer